“တော်လှန်သူရဲ့တော်လှန်မေမေ”
စစ်တပ်ကအာဏာသိမ်းခဲ့တာ အခုမှမဟုတ်ဘူး ၁၉၆၂ ခုနှစ်ထဲက နေဝင်းက အာဏာသိမ်းခဲ့တာ။ အဲ့ချိန်တုန်းက အမေ ၃ နှစ်သမီးအရွယ်လောက်ပဲရှိသေးတယ် အမေတို့ “အဖေတွေခေတ်” တုန်းကပေါ့။ အဲ့အချိန်တည်းက စစ်တပ်ရဲ့ ယုတ်မာမှုတွေကရှိခဲ့တာ။ လူတွေကိုအကြောက်တရားနဲ့ အုပ်ချုပ်ခဲ့တဲ့ခေတ်ကာလတွေပေါ့။
နေဝင်းခေတ်တုန်းကဆိုရင် “ပြည်သူပိုင်ရုပ်ရှင်ရုံတွေ၊ စက်ရုံတွေ၊ ဂိုဒေါင်တွေ နဲ့ တန်ဖိုးကြီးပြီးစစ်တပ်မက်လောက် စရာပိုင်ဆိုင်မှုတွေ”ကို နိုင်ငံတော်ပိုင်ပစ္စည်းအဖြစ် သိမ်းတယ်ဆိုတဲ့အမည်ခံနဲ့ စစ်တပ်အသိုင်းအဝိုင်းကပဲ ပြည်သူပိုင်တွေကို မတရားသဖြင့် သိမ်းခဲ့တဲ့ကာလတွေပေါ့။
အဆိုးဆုံးက သူတို့ရဲ့ဗေဒင်နက္ခတ် ယုံကြည်မှု့အရ “၉ ဂဏန်း ကိုဆောင်” ဆိုတော့ ထင်တိုင်းကြဲပြီး ပိုက်ဆံအသစ် တွေထုတ်တယ် “၄၅ ကျပ်တန်၊ ၉၀ ကျပ်တန်” တွေထုတ်တယ်။ တရားဝင်သုံးနေတဲ့ ပိုက်ဆံတွေကို “တန်ဖိုးအတိုင်း လဲပေးတာ မျိုးလုံးဝမရှိခဲ့ဘူးနော်” နောက်ပြီးတော့ ပြည်သူတွေလက်ဝယ်ရှိတဲ့ ပိုက်ဆံတွေကို တရားမဝင်ငွေကြေး အဖြစ်ကြေငြာလိုက်တဲ့ချိန်မှာ ပြည်သူတွေအားလုံး “အလဲအလဲပြိုပြို ငိုကြွေးကြပြီးတော့ လက်ထဲသုံးစရာပိုက်ဆံ” မရှိတော့တဲ့အထိ ဖြစ်ခဲ့ရတယ်။
ဒီလိုနဲ့ စစ်အာဏာရှင်စနစ်က ပေါက်ဖွားကြီးထွားလာလိုက်တာ “၁၉၈၈ ကျောင်းသားအရေးအခင်း” ဖြစ်လာတဲ့အထိပဲ။ ကျောင်းသားတွေကပဲ ဦးဆောင်ပြီးတော့ ကျောင်းသားသပိတ်တွေပေါ်လာတယ် ဆန္ဒတွေပြကြတယ်။ အဲ့အချိန်မှာ အမေ့ အသက် ၃၀ အရွယ်ပေါ့။ အမေလည်း အစိုးရဝန်ထမ်းတယောက်နဲ့ အိမ်ထောင်ကျပြီးလို့ သားကြီး (၃) နှစ်အရွယ်သားလေးပဲ ရှိဦးမယ်။
မှတ်မှတ်ရရ အမေ မှတ်မိနေသေးတယ် လက်နက်မပါပဲ ဆန္ဒပြနေကြတဲ့ကျောင်းသားတွေနဲ့ ပြည်သူလူထုကို ၁၉.၈.၁၉၈၈ မှာ စစ်တပ်က သေနတ်နဲ့စပြီးပစ်တော့တာပဲ။ “ပြည်လမ်း၊ အနော်ရထာလမ်း နဲ့ အင်းစိန်လမ်းမကြီးတွေပေါ်မှာ ကျောင်းသားအများစုနဲ့ ပြည်သူတွေရဲ့ သွေးတွေက ချောင်းစီးနေသလား အောက်မေ့ရတယ်”။
အဲ့အချိန်တုန်းကလည်း မိဘတွေက ကိုယ့်သားသမီးတွေ ဆန္ဒထွက်မပြဖို့ “အိမ်တံခါးတွေပိတ် သော့တွေခတ်ထား ကြပေမယ့် လူငယ်တွေက” ခိုးထွက်ပြီး လမ်းမတွေပေါ်မှာ ဆန္ဒပြထွက်ကြတယ်။ စစ်တပ်က “ဆန္ဒပြတဲ့လူတွေနဲ့ ကျောင်းသား ခေါင်းဆောင်တွေ၊ သပိတ်ဦးဆောင်တဲ့သူတွေ နဲ့ နိုင်ငံရေးလုပ်တဲ့သူတွေကို” နေအိမ်တွေမှာ လိုက်ဖမ်းကြတယ်။
ဒါပေမယ့် တခုတော့ရှိတယ် “သားသမီးကနိုင်ငံရေးလုပ်တယ်ဆို သားသမီးကိုပဲဖမ်းတယ် မိဘတွေနဲ့ ညီအစ်ကို မောင်နှမတွေကို လက်ဖျားနဲ့တောင်” သူတို့မထိကြဘူး။ အဲ့အချိန်တုန်းကလည်း ကျောင်းသားတွေ၊ ပညာတတ်တွေ၊ ပညာရှင်တွေ အများဆုံးတောခိုကြတယ်။
အခုအမေတို့ ၂၀၂၁ ခုနှစ်ရောက်လာပြန်တော့လည်း စစ်တပ်ရဲ့သမိုင်းအရ နောက်တစ်ကြိမ် ထပ်ပြီးအာဏာသိမ်းပြန်တယ်။ အဲ့အချိန်မှာ အမေ့ အမျိုးသားကလည်းဆုံးသွားပြီ။ သားကြီးကလည်းသူ့အိမ်ထောင်နဲ့သူပေါ့ အမေနဲ့ သားငယ်နဲ့ပဲရှိတယ်။ အိမ်က လမ်းမတန်းကြီးမှာဆိုတော့ အာဏာသိမ်းတာကို ဆန့်ကျင်ကြောင်း ဆိုင်းဘုတ်ကိုင်ပြီး အများနည်းတူ အမေလည်း အိမ်ရှေ့ထွက် ဆန္ဒပြခဲ့တယ်။
ည (၈) နာရီဆိုတာနဲ့ မပျက်မကွက် သံပုံးတီးတယ်။ တော်လှန်ရေးအတွက် ကိုယ်လုပ်နိုင်တာလေးတွေလုပ်တယ်။ ညဘက် (၉) နာရီကျော်လောက်ဆို အမေ့အိမ်ကမီးတွေအားလုံးကိုပိတ်ပြီး အမှောင်ထဲမှာနေရတယ်။ ခဏနေရင် စစ်ကားထဲမှာ စစ်သားအပြည့်နဲ့ ကင်းလှည့်တော့မှာလေ။ စစ်တပ်က ကင်းလှည့်ချိန်ဆို အမေ့သားငယ်ကို အခန်းထဲ မှာနေဖို့အမြဲပြောတယ် သူဘယ်လိုမှပြောလို့မရဘူး “အိမ်ရှေ့တံခါးနားမှာ ကင်းလှည့်လာတဲ့ စစ်ကားတွေကို အပေါက်လေးကနေချောင်းပြီး ဖုန်းတလုံးနဲ့ သူအမြဲပျာယာခတ်နေတတ်တယ်”။
သိပ်မကြာလိုက်ပါဘူး မတ်လ လောက်လည်းရောက်ရော အမေ့သားငယ်ကို စည်ပင်ဥက္ကဌက တရားစွဲတော့ အမေတို့သားမိ နေနေတဲ့အိမ်လေးကိုပိတ်ပြီး အမျိုးတွေနေအိမ်ကိုရှောင်ခဲ့တယ်။ အဲ့လိုပဲ ညဘက်ရောက်ရင် တစ်လမ်းဝင်တစ်လမ်းထွက် စစ်ကားတွေပတ်ပြီဆိုတာနဲ့ “အိမ်ကိုအမှောင်ချ သားငယ်အိပ်နေတဲ့ ခြင်ထောင်တွေ အိပ်ယာတွေကို အမောတကော လိပ်ရတယ်သလို သူလည်းချောင်တခုမှာပုံးရင်း စကစတွေကို ချောင်းခဲ့ရတယ်”။
ညဘက်တွေဆို အိပ်ကောင်းခြင်းမအိပ်ရသလို အသံအမြဲနားစွင့်နေရတယ်။ သင်္ကြန်မတိုင်ခင်လောက်မှာ စစ်တပ်၊ ရဲ နဲ့ ရပ်ကွက်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးတွေက “အိမ်ကိုပြန်လာနေပါတဲ့လေ အိမ်မှာနေတဲ့လူမရှိရင် ချိတ်ပိတ်မယ်” ဆိုတော့ အမေတယောက်ထဲ အိမ်မှာပြန်နေခဲ့တယ်။
သင်္ကြန်လည်းပြီးရော အမေ့သားငယ်က နယ်မှာအလုပ်သွားလုပ်မယ်ပြောပြီး အမေ့ဆီကနေ ထွက်သွားခဲ့တယ်။ အမေ့အိမ်က ရဲစခန်းနဲ့နီးတော့ အဲ့နားတွေမှာ ဗုံးပေါက်တယ်ဆိုတာနဲ့ စကစ တွေက ကားနဲ့ပတ်ပြီး သေနတ်တွေနဲ့ ရမ်းပစ်လုပ်တယ်။ တယောက်ထဲနေနေတဲ့ အမေ့အိမ်ပေါ် ကျည်ဆံခွံတွေက “မိုးရွာသလိုပဲ ဖောက်… ဖောက်…ဖောက်” နဲ့ကျလာတာကို ဘုရားတပြီးနေနေရုံမှတပါး အခြားမရှိခဲ့ဘူး။
တစ်လကျော်လောက်ကြာတော့ နယ်မှာအလုပ်သွားလုပ်တဲ့ အမေ့သားငယ်က အလည်ပြန်လာတယ်။ အသားတွေ အရင်ကထက် မဲသွားတယ် အရင်ကထက်ပိန်လာတယ် အလုပ်ပင်ပန်းလို့ပဲလို့ အမေ့စိတ်ထဲထင်ခဲ့တယ်။ အိမ်ပြန် လာတော့လည်း အမေနဲ့စကားသိပ်မပြောတော့သလို အမြဲတမ်းသူတစ်ယောက်တည်း အလုပ်တွေရှုပ်နေတတ်တယ်။
အိမ်မှာလည်း အမြဲမအိပ်တော့သလို သူ့အသိတွေ သူငယ်ချင်းတွေအိမ်မှာပဲ တလှည့်စီအိပ်နေတော့လေ အမေ မနေနိုင်လို့မေးမိတယ် “သားငယ်နင်ဘာတွေလုပ်နေတာလဲ” ပေါ့။ အမေမေးတော့ “သူ ပြုံးပြီးပြန်ဖြေတယ် အလုပ်လုပ်နေတယ်တဲ့” ဘာအလုပ်လဲမေးတော့ “အမေမသိပါဘူး” ဆိုတဲ့စကားကိုပဲအမြဲကြားခဲ့ရတယ်။
အရင်လိုထုံစံအတိုင်း စကစတွေ ကားတွေနဲ့ကင်းလှည့်လာရင် အမေ့သားငယ်အရင်လိုမဟုတ်ပဲ မျက်စိမျက်နှာ ပျက်ပြီး ဂနာမငြိမ်ဖြစ်နေတာကိုတွေ့ပေမယ့် အမေ မမေးခဲ့မိဘူး။ သူပြန်လာပြီးသိပ်မကြာပါဘူး သူ့မွေးနေ့ပြီး နောက်တစ်လကျော် လောက်ရောက်တော့ “သူ နယ်မှာပရောဂျက်တခုရလို့ အလုပ်သွားလုပ်မယ်” ဆိုပြီး အမေ့ကိုပြောတယ် ။
အမေကတော့ သူတော်လှန်ရေးအပေါ်စိတ်မဝင်စားဘဲ အလုပ်အပေါ်ကိုပဲ စိတ်ဝင်စားတယ်ထင်ပြီး အမေလွှတ်ခဲ့မိတယ်။ နောက်တော့ အမေသိလိုက်ရတဲ့အချိန်မှာ “ခေါင်းမီးတောက်ပြီး ရင်ထဲမှာလဲတလှပ်လှပ်” နဲ့ ဆောက်တည်ရာမရဖြစ်ခဲ့တယ်။ အိမ်မှာစားပြီးသား ထမင်းပန်းကန်တောင်မဆေးတဲ့ အမေ့သားငယ်က တောထဲမှာအနေဆင်းရဲ အစားဆင်းရဲဘဝနဲ့ လက်နက်ကိုင်နေတယ်တဲ့လေ “ဘုရား…ဘုရား အိပ်မက်ပဲ ဖြစ်ပါစေလို့” ဆုတောင်းခဲ့ပေမယ့် အမေ့ဆုတောင်းတွေ မပြည့်ခဲ့ဘူး။
“သူ့အပြောလေးကတော့ လွယ်လိုက်တာ အမေမလွှတ်မှာစိုးလို့ အလုပ်သွားလုပ်မယ်လို့ လိမ်ခဲ့တာတဲ့လေ” အမေ့မှာတော့ သိတဲ့အချိန်ကစပြီး နေ့တိုင်းမျက်ရည်နဲ့မျက်ခွက် “အမေစားသလိုမှ အမေ့သားစားရရဲ့လား၊ အမေ အိပ်သလိုမှ အမေ့သားအိပ်ရရဲ့လား နေရောကောင်းရဲ့လား” ဆိုတဲ့ မိဘတစ်ယောက်ရဲ့ ပူဆွေးမှုကို သူမှမသိတာ။
အာဏာရှင်ကိုတော်လှန်ပြီး တိုင်းပြည်အတွက် တော်လှန်ရေးလုပ်နေတဲ့ “အမေ့သားအတွက် အမေဂုဏ်ယူ လိုက်ပါ” ဆိုတဲ့စကားနဲ့ အမေပြန်ရပ်တည်ခဲ့တယ်။ တော်လှန်ရေးလုပ်ရင်း ကျဆုံးသွားတဲ့ သားသမီးတွေရဲ့ မိခင်တွေဆို ဘယ်လောက်တောင်ကြေကွဲရမလဲ အမေကိုယ်ချင်းစာတယ်။
အမေသိခဲ့မြင်ခဲ့ရတာတွေကို ပြန်ပြောရရင် “ခေတ်အဆက်ဆက် စစ်တပ်ရဲ့ ယုတ်မာရက်စက်မှုတွေက ပြောစရာမရှိအောင် ခိုင်းနှိုင်းစရာစကားလုံးမရှိအောင် ဖြစ်ခဲ့ရတယ်”။ အဲ့အတွက်အမေ ပူဆွေးနေလို့မရဘူး အမေ့သားငယ် ဘေးအန္တရာယ် ကင်းရှင်းပါစေဆိုပြီး အထပ်ထပ်အခါခါ ဘုရားမှာပဲ ဆုတောင်းနေမိတယ်။
ဒီလိုနဲ့ အမေ့အတွက်ကံဆိုးမှုတွေရောက်လာခဲ့တယ် အမေနေတဲ့ အိမ်လေးကို အထက်အမိန့်အရဆိုပြီး ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ၊ ၁၀ ရက်နေ့ နောက်ဆုံးထားဖျက်ပေးဖို့ကို “လမ်းတံတားဦးစီးမှူး၊ ထွေအုပ်၊ စစ်တပ် နဲ့ ရဲတွေက သေနတ်တွေကိုင်ပြီး အမေနေတဲ့အိမ်လေးထဲကို ဝင်လာပြီးအတင်းလက်မှတ်ယူသွားပါလေရဲ့”။
အဲ့ဒီအိမ်လေးကို “အမေ့သားကြီးက သူ့လုပ်ခလစာလေးနဲ့ ဝယ်ပေးထားတဲ့အိမ်လေး၊ အမေ့ အမျိုးသားနောက်ဆုံး ခေါင်းချသွားတဲ့နေရာလေး၊ အမေ့သားငယ်လေးပြန်လာရင် နေဖို့အိမ်ပိုင်မရှိတော့ဘူး” ဒါတွေကို မျက်ရည် အဝိုင်းသားနဲ့ ငိုနေရုံမှတပါး အမေဘာမှမတတ်နိုင်ခဲ့ဘူး ဒီလိုနဲ့ ကိုယ်တတ်တဲ့စက်ချုပ်ပညာရပ်လေးနဲ့ အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းပြုရင်း အိမ်ငှားဘဝလေးကို ကြိုးစားရပ်တည်ခဲ့တယ်။
နောက်တော့ပြည်တွင်းမှာ အမေဆက်နေလို့မရတော့တဲ့ အခြေအနေဖြစ်လာခဲ့တယ်။ အမေ့သားငယ်ကို စကစ က ဖမ်းဆီးဖို့ TV မှာ ဝရမ်းထပ်ထွက်လာခဲ့တယ်။ အမေတို့အရင်ကနေခဲ့တဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ကို စကစတွေ လာပြီးမေးမြန်းတာတွေရှိတယ်။ အမေငှားနေတဲ့အိမ်ရှေ့ထိ အန်စာတုံးကားအမဲနဲ့ (၃) ရက် လာစောင့်ကြည့်တာကို ခံရတော့ အမေ့အမျိုးတွေအိမ်ကို ရှောင်ခဲ့တယ်။
“မအလက သားသမီးကိုမရရင် မိဘတွေကိုပါ ဖမ်းဆီးနှိပ်စက် ထောင်ချသတ်ပစ်တာတွေကို ပြောင်ပြောင် တင်းတင်းလုပ်နေတော့” အမေ့သားငယ်က သူ့ဆီလိုက်လာစေချင်တယ်တဲ့လေ။
အမေ့မှာလည်း လှည့်ကြည့်စရာကျောပဲရှိတော့ အားလုံးကိုထားခဲ့ပြီး အမေဘာပဲဖြစ်ဖြစ် ရင်ဆိုင်မယ်ဆုံးဖြတ်ပြီး ထွက်လာခဲ့တယ်။ ထွက်လာချိန်မှာတော့ဖြစ်ပါ့မလားဆိုတဲ့စိတ်တွေနဲ့ လွန်စွဲနေမိတယ်။ အမေ့သားငယ်ဆီ ရောက်တော့ အရင်က အမေ့ဆီမှာ သားနှစ်ယောက်ပဲရှိတာ အခုတော့ ဒီဘက်မှာတော်လှန်ရေးကြောင့် ရောက်လာတဲ့ သားသမီးတွေကြောင့် အခုဆိုရင်အမေ့မှာ သားသမီးတွေအများကြီး ရှိလာခဲ့တယ်။
ကိုယ့်နိုင်ငံမှာနေလို့မရလို့ ထွက်လာခဲ့ရတဲ့အမေတို့အတွက်က အခုဆိုရင် “နိုင်ငံပျောက်သွားပြီး”။ ဒီလို မဖြစ်ချင်ပေမယ့် စစ်အာဏာရှင်ကြောင့် ဖြစ်ခဲ့ရတယ်၊ ဘဝတွေပျက်ရတယ်၊ အနာဂတ်တွေပျောက်ခဲ့ရတယ်။ ရှင်းရှင်းပြောရရင် ဘယ်သူကမှ ကိုယ်မွေးဖွားကြီးပြင်းလာတဲ့ နိုင်ငံနဲ့ခွဲပြီး မနေချင်ကြတာအမှန်ပဲ။ အမေက လူကသာတိုင်းတပါးမှာ “စိတ်နဲ့နှလုံးသား” ကတော့ ကိုယ်ချစ်တဲ့ကိုယ့်နိုင်ငံမှာကျန်ခဲ့လေရဲ့။ အခြေအနေနဲ့ အခွင့်အရေးသာပေးခဲ့ရင် “ဘဝရဲ့နေဝင်ချိန်ကို ကိုယ့်အမိမြေမှာပဲ” အမေကုန်ဆုံးချင်တယ်။
ဒီတော်လှန်ရေးမှာ ကျဆုံးသွားတဲ့ သူရဲကောင်းတွေအတွက်၊ စကစကြောင့် ကိုယ်လက်အင်္ဂါဆုံးရှုံးလိုက်ရတဲ့ သူတွေအတွက် ၊ အကျဥ်းထောင်အသီးသီးမှာ မတရားဖမ်းဆီးခံလိုက်ရတဲ့သူတွေအတွက် လူမစုံတော့တဲ့ ထမင်းဝိုင်းတွေအတွက်၊ အခုချိန်ထိစစ်ရှောင်နေရတဲ့သူတွေနဲ့ ပညာသင်ကြားခွင့်မရတဲ့ ကလေးတွေအတွက် ခေတ်အဆက်ဆက် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်ခဲ့တဲ့ စစ်အာဏာရှင်သမိုင်းဟာ ဒီနွေဦးတော်လှန်ရေးမှာ နိဂုံးချုပ်ကိုချုပ်စေရမယ်လို့ မလွဲဧကန် အမေယုံကြည်တယ်။
